Sąd Najwyższy w wyroku z 27 listopada 2025 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II CSKP 690/24 potwierdził zasady naliczania odsetek od roszczeń o zapłatę kierowanych przez konsumentów przeciwko bankom w wz. z nieważnością wadliwych umów kredytowych.
Sąd Najwyższy w ww. orzeczeniu wskazał, że:
- Skoro postanowienie abuzywne nie wiąże konsumenta od chwili zawarcia umowy, co sąd uwzględnia z urzędu, to również od tej chwili jej obowiązywanie – jeśli mamy do czynienia z tak daleko idącą wadliwością – nie jest możliwe. Konsument może następczo udzielić „świadomej, wyraźnej i wolnej zgody” na postanowienie abuzywne i w ten sposób jednostronnie „przywrócić” mu skuteczność. W przypadku wyrażenia takiej woli w postaci „świadomej, wyraźnej i wolnej zgody” na klauzulę abuzywną umowa kredytu uzyska pełną skuteczność ex tunc. Jeżeli konsument nie wypowie się w żaden sposób co do tego, czy potwierdza związanie postanowieniem, czy też odmawia takiego potwierdzenia, sąd rozpoznający spór jest zobowiązany z urzędu uznać postanowienie za niewiążące. Aktywność konsumenta jest więc niezbędna dla utrzymania w mocy umowy, która w przeciwnym wypadku nie wywoływałaby skutków. Natomiast bierność konsumenta (brak zgody) powoduje w takim przypadku uznanie umowy za niewiążącą (nieważną);
- Ponadto, konsument może złożyć oświadczenie o braku woli potwierdzenia niedozwolonego postanowienia (również w sposób dorozumiany – zob. art. 60 k.c.), co spowoduje trwałą bezskuteczność zarówno tego postanowienia, jak i całej umowy, jeżeli nie może ona wiązać bez tego postanowienia. Konsument ma wówczas roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia (art. 410 k.c.), które – jak powszechnie się przyjmuje – ma w rozumieniu art. 455 k.c. charakter bezterminowy. Staje się więc wymagalne niezwłocznie po wezwaniu banku do zwrotu spełnionego świadczenia (tak też m.in. wyroki SN: z 30 stycznia 2025 r., II CSKP 2192/22; z 28 lutego 2025 r., II CSKP 704/23);
- Stanowisko to znajduje oparcie także w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22, mBank (Déclaration du consommateur), przyjął, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie takiej wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw wynikających z dyrektywy jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy tego, iż nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, oraz konsekwencji uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną (pkt 65).;
- Oświadczenie konsumenta jest wobec tego niezbędne, aby utrzymać w mocy umowę zawierającą postanowienia abuzywne. Ponieważ zgoda na rezygnację z ochrony przewidzianej w dyrektywie 93/13 musi być świadoma, odpowiednie pouczenie konsumenta przez sąd o konsekwencjach złożenia takiego oświadczenia jest warunkiem jego skuteczności. Natomiast w przypadku, gdy konsument domaga się uznania umowy za niewiążącą (nieważną) ze względu na zawarte w niej postanowienia niedozwolone jego zgoda na utrzymanie w mocy tej umowy jest bezprzedmiotowa, a co za tym idzie – powyższe pouczenie nie ma żadnego znaczenia, w szczególności dla wymagalności roszczeń konsumenta;
- Jeżeli konsument wezwał bank do zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy kredytu, to roszczenie o zwrot tego świadczenia stało się wymagalne zgodnie z art. 455 k.c. niezwłocznie po wezwaniu banku do wykonania zobowiązania.
Cała treść przedmiotowego wyroku dostępna jest na stronie internetowej Sądu Najwyższego pod poniższym linkiem:
